Notatnik Syzyfa – przeciwko nicości

Maria Janion pragnie, by ofiary Holocaustu były  w Polsce na równi czczone z bohaterami polskich powstań narodowych, by Polacy uznali zamordowanych Żydów za swoich umarłych i obchodzili po nich żałobę tak, jak po bohaterskich Polakach. Pragnienie bardzo szlachetne, ale niestety bez szans na spełnienie. Zbliżenie między dwoma narodami powinno być bowiem efektem obopólnie wyrażonej woli zbliżenia, a nie skutkiem chciejstwa jednej strony bądź moralnego przymusu. Prawdziwa przyjaźń nie wynika z historycznych powinności, ani zdrowego rozsądku, nie polega też na wzajemnym wypominaniu sobie win i licytowaniu się w doznanych cierpieniach. Przyjaciele muszą nie tylko darzyć się szacunkiem, ale też zwyczajnie lubić się. Niestety w polsko-żydowskich relacjach nie odnajduję nawet śladu tej ostatniej skłonności. 

Choć uważam, że powinniśmy znać swoją przeszłość i starać się upowszechniać wiedzę o polskiej historii w jednoczącej się Europie, nie mam złudzeń co do jej zbawiennego wpływu na poziom sympatii dla Polski i Polaków. Nie wierzę, że  akcentowanie naszej martyrologii i  przypominanie Zachodowi o jego bezduszności wobec polskich problemów, przysporzą nam w tej lepszej Europie zwolenników i przyjaciół.

Tak samo nie wierzę w cudowny wpływ Holocaustu na zbliżenie polsko-żydowskie, mimo że stanowi on potężne ostrzeżenie przed złem antysemityzmu. Sympatie narodowe opierają się często logice i nie wynikają bynajmniej z moralnych powinności. Niemcy nie zaczęli z pewnością bardziej lubić Polaków tylko dlatego, że kiedyś zrujnowali im kraj. Tutaj wielką rolę odgrywają uczucia, rodzaj etnicznej chemii, której wpływ na dzieje naszej cywilizacji, co prawda, maleje, ale nigdy nie przestanie być istotny.

(więcej…)